Stok devir hızı hesaplama: bu ne anlama geliyor
Stok devir hızı, bir dönemde stoğun kaç kez tükenip yenilendiğini gösterir.
Stok devir hızı = Satılan Malın Maliyeti ÷ Ortalama Stok Değeri
Satış geliriyle değil, maliyetle hesaplanır. Gelirle hesaplarsanız marjı devir hızına karıştırmış olursunuz ve sayı olduğundan yüksek çıkar.
Ortalama stok için dönem başı ve sonunun ortalaması yaygındır ama zayıftır; aylık ortalama çok daha doğrudur, çünkü sezonluk dalgalanmayı yakalar.
Toplam devir hızı neyi gizler
Bir perakendecinin yıllık devir hızı 6 olsun — sektör için makul. Ürün bazına inildiğinde tablo şöyle çıkabilir: ürünlerin %20’si 15 devirle çalışıyor ve sürekli stoksuz kalıyor, %30’u 1,5 devirle dönüyor ve sermayeyi bağlıyor.
Toplam sayı “iyi” derken, aynı anda iki ayrı sorun yaşıyorsunuz: kaybedilen satış ve ölü stok. Toplulaştırma bunu ortalayıp görünmez yapar.
Devir hızının tek başına yanıltıcı olduğu durumlar
Yüksek devir her zaman iyi değildir. Çok yüksek bir devir hızı, emniyet stokunun yetersiz olduğunun işareti olabilir. Stoksuz kalma oranıyla birlikte okunmalıdır.
Düşük devir her zaman kötü değildir. Yedek parça, uzun tedarik süreli hammadde ya da bilinçli stoklanmış mevsimlik ürün doğal olarak yavaş döner.
Birlikte okunması gereken üç metrik
Stok devir hızını tek başına raporlamayın:
– Stoksuz kalma oranı — devir hızı yüksekse, bedeli bu mu?
– Yaşlanma analizi — 90 günden eski stoğun payı
– GMROI (brüt kâr ÷ ortalama stok maliyeti) — devir hızı marjı yok sayar, GMROI saymaz
Pratik yaklaşım
Devir hızını ABC sınıflandırmasıyla birlikte, ürün grubu bazında izleyin. Toplam sayı yönetim raporu için, kırılımlı sayı karar için kullanılır.
Sektöre göre beklenen aralıklar
Devir hızının “iyi” değeri sektöre göre büyük fark gösterir:
– Taze gıda perakendesi: 40-100
– Genel perakende: 6-12
– Otomotiv yedek parça: 3-6
– Endüstriyel üretim (hammadde): 8-15
– Lüks ürün: 2-4
Kendi sektörünüzün dışındaki bir hedefe göre optimize etmek anlamsızdır. Karşılaştırma yapılacaksa, benzer iş modeline sahip şirketlerle yapılmalıdır.
Devir hızını iyileştirmenin yanlış yolu
En hızlı yol stoğu azaltmaktır ve en tehlikeli yol da budur. Stok kesildiğinde devir hızı hemen yükselir; stoksuz kalmanın etkisi ise haftalar sonra, kaybedilen satış olarak görünür ve devir hızı raporunda hiç yer almaz.
Sağlıklı iyileşme talep tahmini doğruluğundan gelir: aynı hizmet seviyesini daha az stokla tutabilmek. Bu, devir hızını yükseltirken stoksuz kalma oranını yükseltmez.
Ürün grubu bazında izleme
Pratik bir kural: devir hızını en fazla 10-15 ürün grubu bazında raporlayın. Daha az kırılım sorunu gizler, daha fazlası okunmaz hâle gelir.
Her grup için devir hızı, stoksuz kalma oranı ve 90+ gün yaşlı stok payını yan yana koyun. Bu üçlü, tek bir sayının söyleyemediğini söyler.
Devir hızı yükselirken kötüleşen durum
Devir hızı bir orandır ve payda küçülerek de yükselir. Stoku azaltıp satışı sabit tutmak oranı iyileştirir; stoksuz kalmaya başlayıp satışı da düşürmek oranı bazen yine iyileştirir.
İkinci durum raporda birinciyle aynı görünür. Ayırt etmenin tek yolu devir hızını bulunabilirlikle birlikte okumaktır: oran yükselirken servis seviyesi düşüyorsa iyileşme değil, kaçırılmış satış vardır.
Ortalama stok hangi ortalamadır
Çoğu sistem dönem başı ve dönem sonu stokunun ortalamasını alır. Sezonluk bir üründe bu sayı gerçekte tutulan stokla ilgisiz çıkar: ekim ayında yığılıp aralıkta eriyen bir stok, iki uç noktadan bakıldığında hiç var olmamış gibi görünür.
Haftalık ortalama kullanmak hesabı ciddi biçimde değiştirir ve veri zaten mevcuttur.
Kategori ortalaması hangi soruyu gizler
Toplam devir hızı sağlıklı görünen bir kategoride, ürünlerin yarısı çok hızlı, diğer yarısı hiç dönmüyor olabilir. Ortalama ikisini de gizler.
Dağılıma bakmak — kaç ürün altı aydan uzun süredir depoda — kategori ortalamasından çok daha eyleme dönük bir bilgidir, ve genellikle kimsenin bakmadığı yerdir.
Nereden başlamalı
Bir kategori seçin, altı aydır hareket görmemiş ürünleri listeleyin ve her birine tek soru sorun: bu neden hâlâ katalogda.
Cevapların çoğu “kimse karar vermedi” olur. Devir hızını iyileştiren en hızlı müdahale genellikle modelleme değil, o listeyi bir kez okumaktır.