On-premise agentic ERP: bu ne anlama geliyor
On-premise agentic ERP, ERP’nin üzerinde çalışan yapay zekâ ajanlarının ve kullandıkları dil modellerinin şirketin kendi sunucularında ya da kendi kontrolündeki altyapıda çalıştırıldığı kurulum biçimidir. Amaç, ERP verisinin şirket dışına çıkmadan okunması, yorumlanması ve önerilere dönüştürülmesidir.
Neden yerinde kurulum sorusu gündeme geliyor?
ERP, şirketin en hassas verisini taşır: müşteri bilgileri, fiyatlar, maliyetler, maaşlar, tedarikçi koşulları. Bulut tabanlı bir yapay zekâ hizmeti kullanıldığında bu verinin en azından bir kısmı, işlenmek üzere şirket dışındaki bir sunucuya gider. Birçok şirket için bu kabul edilebilir; bazıları için ise sözleşmeler, sektör kuralları ya da iç politika gereği değildir. On-premise agentic ERP, bu ikinci grubun ajan katmanından vazgeçmeden ilerleyebilmesini sağlar.
Veri yerelliği: neyin nerede kaldığı
Yerinde kurulumda veri akışı şirketin sınırları içinde tamamlanır:
1. Ajan, ERP’ye iç ağdan salt okuma bağlantısıyla erişir.
2. Okunan veri, şirket sunucusunda çalışan ajan katmanında işlenir.
3. Öneri gerekçesini üreten dil modeli de aynı altyapıda çalışır.
4. Onaylanan sonuç, yine iç ağ üzerinden ERP’ye yazılır.
5. Denetim kayıtları şirketin kendi veritabanında saklanır.
Böylece “veri nerede işleniyor?” sorusunun cevabı tek ve nettir.
KVKK açısından ne değişir?
KVKK, kişisel verinin işlenmesinde amaçla sınırlılık, veri minimizasyonu, güvenlik ve yurt dışına aktarım gibi konularda yükümlülükler getirir. On-premise bir kurulum bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz, ama bazılarını yönetmeyi kolaylaştırır:
| Konu | Yerinde kurulumun etkisi |
|—|—|
| Yurt dışına aktarım | Model ve veri şirket altyapısında kalırsa aktarım söz konusu olmaz |
| Erişim kontrolü | Ajanın hangi tabloya eriştiği şirketin kendi yetki sisteminde tanımlanır |
| Kayıt ve hesap verebilirlik | Denetim izi şirketin kendi veritabanında saklanır |
| Veri minimizasyonu | Ajanlara yalnızca kararın gerektirdiği alanlar açılır |
Hukuki değerlendirme her şirketin kendi danışmanlarıyla yapılmalıdır; teknik kurulum yalnızca bu değerlendirmeyi uygulamayı kolaylaştıran bir araçtır.
Yerel modeller: ne beklenmeli?
Son yıllarda kendi sunucunuzda çalıştırabileceğiniz açık ağırlıklı dil modelleri önemli ölçüde gelişti. Agentic ERP’de modelin işi genellikle şunlardır: ERP verisinden çıkan durumu özetlemek, seçenekleri gerekçelendirmek, bir tedarikçi e-postası gibi serbest metni yorumlamak ve kullanıcının sorusuna cevap vermek.
Burada iki gerçekçi nokta var:
– Hesaplamayı model yapmaz. Stok karşılama süresi, yaşlandırma ya da kapasite hesabı kurallarla ve doğrudan veriyle yapılır. Model, bu sonuçları anlaşılır bir gerekçeye dönüştürür. Bu ayrım, hem doğruluğu hem de yerel modellerle çalışabilirliği artırır.
– Donanım planlaması gerekir. Model boyutu, eşzamanlı kullanıcı sayısı ve yanıt süresi beklentisi sunucu ihtiyacını belirler. Küçük bir pilotla başlayıp gerçek kullanımı ölçmek, tahmin yürütmekten sağlıklıdır.
Veraius, ajanları ve modelleri yerinde çalıştırabilecek biçimde tasarlanmıştır; bulut modelleri ise yalnızca şirket tercih ederse devreye girer.
Mimari bileşenler
Tipik bir on-premise agentic ERP kurulumunda şu parçalar bulunur:
1. ERP bağlayıcısı: Logo, Netsis, Mikro, Canias, Nebim, SAP, Dynamics 365 ya da Oracle gibi sistemlere iç ağdan bağlanan, ilk aşamada salt okuma yapan katman.
2. Ajan ve iş akışı motoru: Sinyalleri izleyen, akışları başlatan, önerileri hazırlayan bileşen.
3. Yerel model sunucusu: Gerekçe ve özet üreten dil modeli.
4. Onay ve bildirim katmanı: Önerileri sorumlu kişiye ileten, onayı toplayan yapı.
5. Denetim veritabanı: Her adımın kaydının tutulduğu şirket içi depo.
Mesajlaşma kanalları ve yerellik
Önerilerin Teams, Slack ya da Telegram üzerinden iletilmesi pratik bir kolaylıktır, ancak bu kanallar şirket dışı hizmetlerdir. Yerellik hassasiyeti yüksekse, mesaja yalnızca kısa bir bildirim ve uygulamaya bağlantı koyup ayrıntıyı iç ağda göstermek tercih edilebilir. Bu, kurulum sırasında verilen bilinçli bir karardır.
Yerinde kurulumda pilot nasıl yapılır?
On-premise bir agentic ERP projesini küçük başlatmak, hem donanım ihtiyacını hem de modelin şirketin verisiyle nasıl davrandığını görmek için en sağlıklı yoldur. Tipik bir pilot şu adımları izler:
1. Tek bir departman ve tek bir karar seçilir; örneğin bölgeler arası stok transferi.
2. ERP’ye iç ağdan salt okuma bağlantısı kurulur; yalnızca gereken tablolara erişim verilir.
3. Yerel model, mütevazı bir sunucuda çalıştırılır ve şirketin kendi sorularıyla denenir.
4. Ajan gölge modda öneri üretir; hiçbir şey ERP’ye yazılmaz.
5. Yanıt süreleri, gerekçelerin anlaşılırlığı ve eşzamanlı kullanım gözlemlenir.
6. Sonuçlara göre donanım boyutlandırılır ve onaylı geri yazım açılır.
Bu yaklaşım, gerçek kullanım görülmeden büyük bir donanım yatırımı yapılmasını önler. Ayrıca BT ve güvenlik ekiplerinin, verinin gerçekten şirket içinde kaldığını kendi araçlarıyla doğrulamasına fırsat verir. Pilot sonunda elde kalan şey yalnızca bir karar değil, kurulumun şirketin kendi altyapısında nasıl davrandığına dair ölçülmüş bir resimdir.
Bulut mu, yerinde mi?
| Kriter | Yerinde | Bulut |
|—|—|—|
| Veri kontrolü | Tamamen şirkette | Sağlayıcı sözleşmesine bağlı |
| Başlangıç hızı | Donanım hazırlığı gerekir | Daha hızlı |
| İşletim yükü | Şirketin BT ekibinde | Sağlayıcıda |
| Model seçimi | Yerel çalıştırılabilen modeller | Daha geniş seçenek |
İki yol da ajanların ERP’nin üzerinde çalıştığı, onay ve denetim izinin korunduğu aynı mantıkla işler. Fark, işlemin nerede gerçekleştiğidir.
Sık sorulan sorular
On-premise kurulumda internet bağlantısı gerekir mi?
Ajanlar, ERP ve yerel model iç ağda çalışabilir. Dış bağlantı yalnızca şirketin tercih ettiği entegrasyonlar (örneğin mesajlaşma kanalları) için gerekir.
Yerel modeller Türkçe metinlerle çalışabilir mi?
Türkçe destekleyen açık modeller mevcuttur. Seçim, pilot sırasında şirketin kendi verisi ve sorularıyla denenerek yapılmalıdır.
Yerinde kurulum ERP’yi değiştirmeyi gerektirir mi?
Hayır. Bulutta olduğu gibi yerinde de ajanlar mevcut ERP’nin üzerine bağlanır; ERP kayıt sistemi olarak kalır.
Model güncellemeleri nasıl yönetilir?
Yerinde kurulumda hangi model sürümünün ne zaman devreye alınacağına şirket karar verir. Yeni bir sürüm önce gölge modda denenebilir; gerekçelerin kalitesi doğrulandıktan sonra canlıya alınır ve değişiklik kayıt altına alınır.
Özet
On-premise agentic ERP, ajanları ve dil modellerini şirketin kendi altyapısında çalıştırarak ERP verisinin dışarı çıkmadan işlenmesini sağlar. KVKK uyumunu kolaylaştırır, veri akışını sadeleştirir ve onay ile denetim izini şirketin kendi kontrolünde tutar. Bedeli donanım ve işletim sorumluluğudur; kazancı ise verinin nerede olduğunu her zaman bilmektir.